blank

هنر شما در عرصه ی تعزیه خوانی مرهون درسهایی است که از پدر و برادر مرحومتان فرا گرفتید. درباره ی آنها چه چیز را به خاطر می آورید؟من فقط دو سال با پدرم بچه خوانی کردم، اما بعد از مرگ پدرم، برادرم مرا زیر پر و بال خود گرفت. برادرم کارگردان و سرپرستی بسیار عالی […]

هنر شما در عرصه ی تعزیه خوانی مرهون درسهایی است که از پدر و برادر مرحومتان فرا گرفتید. درباره ی آنها چه چیز را به خاطر می آورید؟
من فقط دو سال با پدرم بچه خوانی کردم، اما بعد از مرگ پدرم، برادرم مرا زیر پر و بال خود گرفت. برادرم کارگردان و سرپرستی بسیار عالی بود. پدرم نیز تعزیه خوان مبرزی در سطح کشور بود که در نقش ابوالفضل (ع) بسیار عالی ظاهر می شد. جا  دارد از همکارانم آقایان فنونی و تیغ نورد هم نامی ببرم.

خود شما بیشتر چه نقشهایی را ایفا می کنید؟
من بیشتر در نقش امامزاده ابراهیم (ع) ظاهر شده ام که به ایشان علاقه ی خاصی دارم. غیر از آن در تعزیه ی «دو طفلان مسلم» نقش «مشکور» را ایفا میکنم که زندانبان «ابن زیاد» بود. نقش «مصعب» را در تعزیه ی «حر» اجرا میکنم که برادر «حر» بود. در کنار اینها هرگاه در تعزیه هایمان کمبود تعزیه خوان داشته باشیم هر نقشی را به جز نقشهای مخالف ایفا می کنم.

چرا در نقشهای منفی ظاهر نمی شوید؟
برای اینکه نقش منفی خصوصیاتی را می طلبد که در من نیست. قد و قامت و صدای من برای نقشهای منفی مناسب نیست.

یعنی اگر هیکل و صدایتان اجازه می داد در نقشهای منفی نظیر «شمر» هم ظاهر می شدید؟
حتما. این اقتضای هنر ماست. من فقط به دنبال راضی کردن مخاطب هستم.

درآمدهای تعزیه خوانی برایتان راضی کننده هست؟
من دربند این موضوع نیستم. گاهی در جاهایی تعزیه برپا میکنم که صدها نفر برای تماشا می آیند اما درآمدی برایمان ندارد. برایم اهمیت ندارد. تنها چیزیکه برایم اهمیت دارد خوب اجرا شدن تعزیه است. وقتی دوران می کنیم برخی از تماشاگران کمک می کنند و برخیها نمیکنند. من مسئول این موضوع نیستم.

سواد شما در چه حدی است؟
ششم ابتدایی.

با این وجود چطور می توانید صدها بیت شعر را برای تعزیه خوانی حفظ و اجرا کنید؟
در پاسخ به این پرسش باید این را بگویم که دو نوع تعزیه خوان وجود دارد؛ چسبیده، و چکیده. چسبیده کسی است که در نوجوانی یا دیرتر به تعزیه روی می آورد. چکیده هم کسی است که از خردسالی با بچه خوانی به تعزیه می آید. چنین کسی در بزرگسالی تمامی تعزیه ها را به بهترین شکل از بر خواهد بود، که نوه ی من که الآن بچه خوانی می کند نمونه ی آن است.blank

و مثل خود شما.
بله. من اغلب تعزیه های موجود، نظیر «ابوالفضل (ع)»، «علی اکبر (ع)»، «قاسم (ع)»، «ابن سعد» و  «شمر» را کاملا از بر هستم، به گونه ای که حس میکنم در سینه ی من نوشته شده است. در این شرایط، تعزیه خوان نیازی به کاغذ به دست گرفتن ندارد و در صحنه آزاد است. ضمنا این را هم بگویم که تعزیه فقط خواندن نیست. تعزیه جنگیدن دارد، سوارکاری دارد، زمین خوردن دارد. پس کسی که در ۲۰ سالگی شروع به یاد گرفتن تعزیه میکند در این هنر به کمال نمی رسد.

البته در این زمانه تعزیه خوانی هنرجویان کمی دارد.
به هرحال ما ابلاغ می کنیم که علاقمندان برای فراگیری این هنر سنتی بیایند. برای مثال در تعزیه ی محرم امسال در رشت یک پسربچه در کنار نوه ام ظاهر شد که به تازگی به جمع ما پیوسته است.

در میان انبوه فیلمهای تلویزیونی و سینمایی و نمایشهای گوناگونی که برپا میشوند چه چیزی تعزیه را همچنان سر پا نگه داشته است و آنرا برای مخاطب باورپذیر میکند؟
تعزیه خوانی به خاطر مستند بودن موضوعات نمایشهایش که بر اساس واقعیتهای تاریخی شکل گرفته اند اجرا می شود و با شرح جزییات این وقایع، برای مردم روشنگری می کند. فراتر از اینها روشنگری تعزیه درباره ی واقعه ی کربلا برای ایرانیها که ارادت ویژه ای به «امام حسین (ع)» و خانواده ی ایشان دارند تاثیر به سزایی در این موضوع دارد.

طی ۶۵ سال تعزیه خوانی کدامیک از نمایشهایتان بیش از سایر نمایشها بر خود شما تاثیر گذاشته است؟
من در تعزیه ی حضرت «ابوالفضل»، در صحنه ای که «امام حسین (ع)» از «ابوالفضل (ع)» خواست که به امان نامه ی «یزید» تن بدهد و کاروان را ترک کند، وقتی «ابوالفضل (ع)» از رفتن امتناع میکند و با امام درددل میکند، بغض می کنم (بغض می کند). همچنین در تعزیه ی «دو طفلان مسلم» وقتی بچه ها از «حارث» میخواهند که آنها را نکشد و زنده نزد «ابن زیاد» ببرد تا شاید با دیدنشان دلش به رحم بیاید، اما «حارث» نمی پذیرد، سپس از «حارث» می خواهند که به آنها فرصت بدهد تا قبل از مرگ دو رکعت نماز بخوانند. در این دو صحنه همواره منقلب میشوم.

چیزی هست که در پایان بخواهید بگویید؟
من شیفته ی درگاه آقا «امام حسین (ع)» هستم. ممنونم که این مصاحبه را ترتیب دادید تا باعث ترویج تعزیه شود. امیدوارم از این سنت زیبا و تاثیر گذار حمایت شود تا قدمی در راه اعتلای نام و یاد شهدای کربلا باشد.

                                                                                                               گفتگو از وحید شعبانی

نویسنده: گفتگو با یک تعزیه خوان؛ محمد حسین صمصام

میانگین امتیازات ۵ از ۵
۰/۵ (۰ نظر)